-दुर्गा भुजेल
नेपाली कांग्रेसभित्र पछिल्लो समय देखिएको राजनीतिक टकरावले पार्टीको आन्तरिक अवस्था फेरि बहसको केन्द्रमा ल्याएको छ । बाहिरबाट हेर्दा यो सामान्य असहमति र नेतृत्वबीचको प्रतिस्पर्धा जस्तो देखिए पनि यसको अन्तर्यमा भने नेतृत्वको शैली, पुस्तान्तरण, संगठनको भविष्य र पार्टीको आगामी राजनीतिक दिशासँग जोडिएका गम्भीर प्रश्नहरू छन् ।
कांग्रेस आफैंमा लोकतान्त्रिक अभ्यास र संघर्षको लामो इतिहास बोकेको पार्टी हो। त्यसैले पार्टीभित्र फरक विचार हुनु, नेतृत्वप्रति प्रश्न उठ्नु वा विकल्पको खोजी हुनु अस्वाभाविक होइन । तर अहिले देखिएको असन्तुष्टि र टकरावले एउटा प्रश्न भने गम्भीर रूपमा उठाएको छ—कांग्रेसभित्रको यो संघर्ष विचार र नीतिको हो कि पद र शक्तिको ?
पार्टीभित्र एउटा धार स्थापित नेतृत्व र अनुभवलाई निरन्तरता दिनुपर्ने पक्षमा देखिन्छ भने अर्को धार अब पुरानो राजनीतिक शैलीबाट बाहिर निस्केर नयाँ पुस्ता, नयाँ सोच र नयाँ कार्यशैलीलाई अवसर दिनुपर्ने पक्षमा उभिएको देखिन्छ । यही फरक सोच विस्तारै राजनीतिक ध्रुवीकरणमा परिणत हुँदै गएको छ ।
वास्तवमा पुस्तान्तरणको बहस आफैंमा गलत होइन । समय बदलिन्छ, समाज बदलिन्छ र जनताको अपेक्षा पनि बदलिन्छ। हिजोको राजनीतिले आजको पुस्तालाई पूर्ण रूपमा सम्बोधन गर्न नसक्न सक्छ। त्यसैले नयाँ पुस्ताले नेतृत्वमा अवसर खोज्नु स्वाभाविक हो । तर परिवर्तनको नाममा विगतको योगदानलाई अस्वीकार गर्नु पनि उचित हुँदैन । कांग्रेसलाई अहिले आवश्यक कुरा पुरानो पुस्तालाई विस्थापित गर्ने र नयाँ पुस्तालाई स्थापित गर्ने मात्र होइन, दुवै पुस्ताबीचको अनुभव र ऊर्जालाई जोड्ने राजनीतिक संस्कार हो ।
समस्या त्यतिबेला सुरु हुन्छ, जब विचारको असहमति व्यक्तिगत आरोप–प्रत्यारोपमा पुग्छ र राजनीतिक प्रतिस्पर्धा गुटगत शक्तिको प्रदर्शनमा परिणत हुन्छ । कांग्रेसभित्रको टकराव यदि यही बाटोमा अघि बढ्यो भने त्यसको असर केवल नेताहरूबीचको सम्बन्धमा सीमित रहने छैन । त्यसले संगठन, कार्यकर्ता र अन्ततः मतदाताको मनोविज्ञानमा समेत असर पार्नेछ ।
आजको मतदाता पहिलेको जस्तो केवल पार्टीको इतिहास र नेताको भाषणबाट प्रभावित हुने अवस्थामा छैन । उसलाई रोजगारी चाहिएको छ, सुशासन चाहिएको छ, भ्रष्टाचारबाट मुक्ति चाहिएको छ, विकास चाहिएको छ र राजनीतिप्रति भरोसा गर्ने आधार चाहिएको छ । यस्तो अवस्थामा कांग्रेसभित्रको बहस जनताको मुद्दाभन्दा बढी कुर्सी, पद र गुटमा केन्द्रित भयो भने पार्टीले आफैंले आफ्नो राजनीतिक आधार कमजोर बनाउनेछ ।
कांग्रेसका लागि अहिले सबैभन्दा ठूलो चुनौती अर्को गुटलाई हराउनु होइन, आफ्नै कमजोरीलाई जित्नु हो । नेतृत्वले आलोचनालाई शत्रुता ठान्नु हुँदैन र नयाँ पुस्ताले परिवर्तनको मागलाई व्यक्तिगत महत्वाकांक्षामा सीमित गर्नु हुँदैन । दुवै पक्षले बुझ्नुपर्ने कुरा एउटै हो—व्यक्ति आउँछन्, जान्छन्; पार्टी र विचार रहन्छ ।
अहिलेको टकरावलाई सही ढंगले व्यवस्थापन गर्न सकियो भने यही विवाद कांग्रेसको पुनर्जागरणको सुरुवात बन्न सक्छ । तर यदि यसलाई व्यक्तिगत प्रतिष्ठा र शक्ति संघर्षमा सीमित गरियो भने यही टकराव कांग्रेसका लागि दीर्घकालीन संकटको कारण बन्न सक्छ ।
त्यसैले अहिले कांग्रेसका अगाडि दुईवटा बाटा छन्ः पहिलो, गुटगत टकरावलाई निरन्तरता दिँदै एकअर्कालाई कमजोर बनाउने; दोस्रो, असहमतिलाई संवादमा बदल्दै पार्टीभित्र नयाँ राजनीतिक संस्कारको सुरुवात गर्ने ।
कांग्रेसले अब रोज्नुपर्ने बाटो स्पष्ट छ । उसले आफ्नो इतिहासको गौरवलाई जोगाउँदै भविष्यको राजनीतिका लागि नयाँ बाटो खोल्न सक्नुपर्छ । पुरानो पुस्ताको अनुभव र नयाँ पुस्ताको ऊर्जाबीच पुल बनाउन सक्नुपर्छ । नेतृत्व परिवर्तनलाई प्रतिशोध होइन, स्वाभाविक लोकतान्त्रिक प्रक्रिया बनाउन सक्नुपर्छ ।
अन्ततः प्रश्न कांग्रेसमा को बलियो छ भन्ने होइन । प्रश्न त यो हो—कांग्रेस कति बलियो बन्दैछ ?
किनकि जनताले अब नेताहरूको टकराव हेर्न होइन, देशको भविष्य खोज्न राजनीति हेरिरहेका छन् ।
कांग्रेसभित्रको बढ्दो टकराव कुर्सीको लडाइँमै सीमित हुन्छ कि परिवर्तनको हुंकार बन्छ—यसको फैसला अब कांग्रेसकै नेतृत्व र कार्यकर्ताले गर्नुपर्नेछ ।
मन्थली,रामेछाप
